Jeszcze do niedawna zielone dachy uznawane były za rozwiązanie dedykowane wyłącznie dla obiektów usługowych. Jednak obecnie, to jedno z nowoczesnych rozwiązań architektonicznych zyskuje na popularności, pojawiając się w nowym budownictwie na całym świecie. Za rosnącą popularność tego rozwiązania w głównej mierze odpowiada połączenie wyjątkowej estetyki z licznymi korzyściami, jakie rozwiązanie to niesie dla środowiska naturalnego. Obecnie zauważyć można rosnącą świadomość ludzi na całym świecie, dotyczącą zachodzących zmian klimatycznych. Intensywna zabudowa dawnych terenów zielonych sprawiła, że życie w mieście staje się coraz trudniejsze. Zielone dachy, pokryte roślinnością, pomagają przeciwdziałać problemom związanym z nadmierną urbanizacją i zmianami klimatycznymi.
Aby lepiej zrozumieć wpływ zielonych dachów na środowisko naturalne, warto przede wszystkim dowiedzieć się, czym dokładnie są zielone dachy i jak oddziałują na otoczenie.
Zielone dachy – czym są?
Zielone dachy to dachu budynków, które, dzięki zastosowaniu odpowiednich rozwiązań, umożliwiają uprawę roślinności na wierzchniej stronie. W budownictwie wyróżnić możemy dwa typy zielonych dachów:
Dachy ekstensywne, czyli te, które pokryte są niską roślinnością, wyróżniającą się znacznie wyższym poziomem odporności. W tej kategorii uprawiane są przede wszystkim mchy i trawy, dzięki czemu możliwe jest zastosowanie stosunkowo cienkiej warstwy ziemi. Dachy ekstensywne są mniej wymagające w utrzymaniu, jednak przez wielu uznawane są za mniej estetyczne.
Dachy intensywne, to takie dachy, na których uprawiane są większe rośliny, w tym krzewy oraz niektóre odmiany drzew karłowatych. Choć dachy intensywne wyróżniają się znacznie wyższym poziomem estetyki, to wymagają zastosowania głębszej warstwy ziemi, a ich późniejsza pielęgnacja jest bardziej złożona.
Choć do niedawna zielone dachy stosowane były wyłącznie w budynkach usługowych, to obecnie coraz więcej osób decyduje się na ich zastosowanie w budownictwie jednorodzinnym.
Zielone dachy i ich wpływ na środowisko naturalne
Zielone dachy, poza niewątpliwymi walorami estetycznymi, niosą ze sobą dodatkowe wartości – zapewniają szereg korzyści dla środowiska naturalnego.
Wpływ zielonych dachów na poprawę jakości powietrza
Jednym z największych problemów, z jakimi zmagają się duże miasta, jest zanieczyszczenie powietrza. Wszechobecny beton sprawia, że temperatura otoczenia znacząco się podnosi, co sprzyja zatrzymywaniu się zanieczyszczeń. Te z kolei negatywnie wpływają na zdrowie mieszkańców.
Zielone dachy stanowią swego rodzaju kompromis, pozwalają na dalszy rozwój miast, tworząc dodatkowe obszary zielone. W ten sposób dachy budynków pełnią funkcję naturalnych filtrów powietrza. Roślinność pokrywająca dachy budynków pochłania dwutlenek węgla, pył i inne zanieczyszczenia, poprawiając jakość powietrza i zmniejszając efekt cieplarniany.
Dodatkowo, podczas procesu fotosyntezy rośliny produkują tlen, przyczyniając się do znaczącej poprawy jakości powietrza w miastach.
Redukcja efektu miejskiej wyspy ciepła
Jak już wcześniej wspomniano, wszechobecny w miastach beton, asfalt oraz inne sztuczne materiały pod wpływem działania promieni słonecznych nagrzewają się, co prowadzi do znaczącego wzrostu temperatury na obszarach wyróżniających się intensywnym stopniem zabudowy.
Odpowiednio wykonane zielone dachy mogą przeciwdziałać temu zjawisku. Rośliny uprawiane na dachach budynków skutecznie pochłaniają znaczną część energii słonecznej, zmniejszając tym samym nagrzewanie się powierzchni dachów. Dodatkowo roślinność poprzez proces transpiracji, czyli odparowywania wody, chłodzi powietrze wokół siebie, co w efekcie prowadzi do zauważalnego obniżenia temperatury w jej otoczeniu.
Utrzymanie bioróżnorodności w miastach
Dynamiczny rozwój miast prowadzi do zmniejszenia naturalnych siedlisko roślin i zwierząt. Szczególnie duże miasta każdego roku pochłaniają coraz większe tereny zielone, co negatywnie wpływa na lokalną faunę i florę. Zielone dachy, choć nie zastąpią naturalnych siedlisk, stanowią swego rodzaju zamiennik, wspierając różnorodność roślin i zwierząt bytujących w miastach.
Dachy pokryte roślinnością, w tym w szczególności dachy intensywne, wraz z biegiem czasu stają się naturalnym siedliskiem dla ptaków i owadów, a niekiedy również dla małych ssaków.
Zapewniając odpowiednią przestrzeń, zielone dachy mogą pełnić funkcję przystanku dla migrujących gatunków, a także miejsca, w którym te będą mogły żyć i rozmnażać się. Co więcej, poprzez zastosowanie odpowiednich rozwiązań już na etapie projektowania, zielone dachy mogą tworzyć przestrzeń wspierającą ochronę gatunków (roślin i zwierząt) zagrożonych wyginięciem.
Dobrym rozwiązaniem, wspierającym utrzymanie bioróżnorodności w miastach jest zastosowanie tzw. zielonych korytarzy, w których dachy niejako łączą się z terenami zielonymi w miastach, tworząc tym samym ciągłość ekosystemu.
Poprawa gospodarki wodnej
Co szczególnie istotne, zielone dachy odgrywają istotną rolę w poprawie gospodarki wodnej. Cecha ta ma znaczenie w szczególności na obszarach miejskich, gdzie występują problemy z odpływem wód opadowych. Tradycyjne dachy są nieprzepuszczalne, woda opadowa spływa z ich powierzchni bezpośrednio do systemów kanalizacyjnych, co w szczególności w okresie zwiększonej intensywności opadów może prowadzić do jej nadmiernego obciążenia.
Roślinność uprawiana na zielonych dachach zatrzymuje część wody opadowej, tym samym redukując zagrożenie związane z obciążeniem kanalizacji. To sprawia, że znacząco zmniejsza się ryzyko podtopień i powodzi. Woda gromadząca się na powierzchni zielonych dachów stopniowo odparowuje do atmosfery lub przesiąka bezpośrednio do systemu korzeniowego roślin, co pozwala lepiej regulować mikroklimat wokół budynku.
Dodatkowo warto wspomnieć, że dachy zielone mogą przyczyniać się do skutecznego oczyszczania wody deszczowej, poprzez zatrzymywanie zanieczyszczeń, zanim woda trafi do rzek i innych zbiorników naturalnych.
Redukcja miejskiego hałasu
Choć mieszkańcy miast z czasem przyzwyczajają się do wszechobecnego hałasu, to nie da się ukryć, że ten nie jest bez znaczenia dla ich zdrowia i samopoczucia. Hałas uliczny, komunikacja publiczna, prace budowlane i wiele innych typowo miejskich odgłosów wpływa negatywnie w szczególności na zdrowie psychiczne mieszkańców miast.
Dobrze wykonane zielone dachy stanowią swego rodzaju naturalną barierę dźwiękową. Roślinność, a także warstwa ziemi na dachu budynku mieszkalnego pochłania znaczną część dźwięków z otoczenia, sprawiając, że do wnętrza budynku trafia go znacznie mniej.
Redukcja hałasu pozwala na znaczącą poprawę komfortu życia mieszkańców, a przy tym przyczynia się do wyraźnego zmniejszenia stresu związanego z ciągłym narażeniem na hałas miejski.
Jak stworzyć zielony dach?
Odpowiednio wykonany zielony dach wyróżnia się wysokim poziomem estetyki. Należy jednak pamiętać, że aby mógł spełnić swoje zadanie, a przy tym by nie stanowił zagrożenia dla mieszkańców lub użytkowników budynku, powinien być wykonany z należytą starannością.
Dach zielony można stworzyć zarówno na dachu płaskim, jak i stromym. Jednak aby możliwe było jego stworzenie, strop powinien się cechować odpowiednio wysoką nośnością. Dodatkowo, decydując się na stworzenie dachu zielonego, należy pamiętać o jego wielowarstwowości, która wymaga zastosowania odpowiedniego podłoża.
W przypadku zielonych dachów należy zastosować odpowiednią konstrukcję, często określaną mianem dachu odwróconego. W tej konstrukcji warstwę termoizolacyjną układa się na hydroizolacji, co pozwala na utrzymanie odpowiednich parametrów wewnątrz domu, a przy tym umożliwia zastosowanie dodatkowego obciążenia dachu.
Wśród najważniejszych warstw dachu zielonego wymienić można przede wszystkim takie warstwy, jak:
- warstwa roślinności – dobrana w zależności od zastosowanego typu dachu, w przypadku dachu ekstensywnego będą to różnego rodzaju trawy i mchy, z kolei w przypadku dachu intensywnego krzewy i drzewa,
- warstwa wegetacyjna – niezbędna dla zapewnienia roślinom odpowiednich warunków do późniejszego rozwoju, wykonana z gliny, mułu lub torfu z dodatkiem składników organicznych, w przypadku dachu ekstensywnego warstwa ta powinna mierzyć co najmniej 8 cm grubości, z kolei dla dachu intensywnego nawet powyżej 20 cm grubości,
- warstwa filtracyjna – której zadaniem jest oczyszczanie wody, przenikającej do niższych warstw,
- warstwa drenująca – pozwalająca na skuteczne odprowadzenie nadmiaru wód opadowych poza obszar dachu, w tym do systemu retencyjnego,
- warstwa ochronna i rozdzielająca — której zadaniem jest zabezpieczenie pokrycia dachowego przed przerastaniem korzeni roślin, zwykle podczas tworzenia tej warstwy wykorzystuje się membrany i folie wodoszczelne, których minimalna grubość powinna wynosić około 0,5 mm w przypadku dachu ekstensywnego i około 0,8 mm dla dachu intensywnego,
- warstwa izolacji termicznej – w zależności od potrzeb i preferencji inwestora, wykonana ze styropianu lub pianki PIR, ma za zadanie zapobiec nadmiernym stratom ciepła,
- warstwa wodoszczelna – odpowiedzialna za izolowanie budynku przed działaniem wilgoci.
Zielone dachy to korzyść nie tylko dla środowiska
Choć wśród tych szczególnie istotnych zalet stosowania zielonych dachów, inwestorzy przede wszystkim wskazują na wyjątkową estetykę i korzyści dla środowiska naturalnego, to warto podkreślić, że to nie jedyne zalety ze stosowania tego typu rozwiązań. Odpowiednio wykonany dach zielony to inwestycja, która może przynieść długoterminowe zyski.
Budynku, w których zastosowano zielone dachy uznawane są za bardziej atrakcyjne dla potencjalnych kupców i najemców. Co więcej, choć początkowy koszt wykonania takiego dachu może być wyraźnie wyższy, w porównaniu z wykonaniem dachu tradycyjnego, to podczas późniejszej eksploatacji budynku pozwoli osiągnąć stosunkowo wysokie oszczędności. Przede wszystkim zielonych dach pozwala na zmniejszenie rachunków za ogrzewanie. Zielony dach skutecznie zapobiega nadmiernym stratom ciepła, sprawiając, że w ujęciu długoterminowym rozwiązanie to okazuje się wyjątkowo korzystne.
