Z kalenicą spotkamy się w konstrukcji dachowej. Jest to inaczej linia szczytowa, na którą składają się krawędzie dwóch połaci. Co ciekawe, słowo to wywodzi się z języka staropolskiego, a mianowicie od czynności „skalania”. Czynność ta polegała na łączeniu słomy maczanej w rozdrobnionej glinie i układanej na grzbiecie dachu w celu uzyskania lepszej ochrony przed czynnikami zewnętrznymi. W niniejszym artykule wyjaśniamy, co to jest kalenica, jakie pełni funkcje, a także, dlaczego jest bardzo istotna w kontekście ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
Co to jest kalenica?
Kalenica jest określana linią szczytową dachu. W różnych regionach kraju możemy spotkać się również z takimi pojęciami, jak: kipa, wierch lub warst. Jest to po prostu górna krawędź dachu utworzona na przecięciu połaci dachowych. Kalenicę najłatwiej jest zobrazować na przykładzie dwuspadowych dachów. Jest to linia szczytowa, na której łączą się ze sobą obie połacie dachu. Kalenicę posiadają także dachy czterospadowy kopertowe. Z kolei w przypadku dachów płaskich, stropodachów oraz dachów czterospadowych namiotowych, za kalenicą uważa się po prostu najwyższy punkt konstrukcji dachu.
Możemy wyróżnić kalenicę główną oraz kalenice narożne. Kalenica główna to inaczej najwyższa kalenica powstała w wyniku przecięcia się górnych krawędzi połaci. Z kolei kalenice narożne to pozostałe miejsca stykania się ze sobą poszczególnych połaci dachu. Jeśli połączenie połaci jest wklęsłe, wówczas takie miejsca nazywa się koszami. Wszelkie miejsca, w których przecinają się ze sobą połacie są newralgiczne i najbardziej narażone na działanie czynników zewnętrznych. I to właśnie od prawidłowo wykonanej kalenicy zależeć będzie to, czy miejsca te będą należycie zabezpieczone i chronione.
Jakie funkcje w konstrukcji dachu pełni kalenica?
Kalenica to niezwykle istotny element konstrukcji dachu, od którego zależeć będzie wytrzymałość oraz odporność na czynniki zewnętrzne. To właśnie od kalenicy w dużej mierze zależeć będzie prawidłowe uszczelnienie styków połaci, w taki sposób, aby wody opadowe nie przedostawały się pod pokrycie. Starannie wykonana kalenica oznacza także większą odporność dachu na silne i porywiste podmuchy wiatru, dzięki czemu zmniejsza się ryzyko zerwania pokrycia, zwłaszcza dachówek. Kalenica usztywnia konstrukcję i skutecznie rozprasza działanie podmuchów bocznych, stabilizując budynek.
W wielu konstrukcjach dachowych od prawidłowo wykonanej kalenicy zależeć będzie także wentylacja i skuteczne odprowadzanie wilgoci z wnętrza budynku. Element ten ma zatem duże znaczenie w kontekście ochrony materiału termoizolacyjnego, którym ocieplony został dach. Nieszczelna kalenica może oznaczać zawilgocenie termoizolacji, co z kolei poskutkuje pogorszeniem charakterystyki energetycznej. A zatem, kalenica powinna być wykonywana przez wykwalifikowanych dekarzy, jako iż wszelkie błędy mogą nieść ze sobą bardzo poważne konsekwencje.
Kalenica a plan zagospodarowania przestrzennego
Wybierając projekt domu pokrytego spadzistym dachem inwestor powinien zwrócić uwagę na to, w jaki sposób ukształtowana jest kalenica dachowa. Na danym obszarze może bowiem obowiązywać Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego (MPZP), którego ustalenia będą zakładać, że domy wznoszone w tym miejscu mogą mieć dach z kalenicą położoną wyłącznie równolegle lub prostopadle do drogi publicznej, przy której położona jest działka. Jeśli na danym obszarze nie uchwalono MPZP, analogiczne ustalenia może zawierać decyzja o warunkach zabudowy.
Ponadto, kalenica często jest uważana za najwyższy punkt budynku i to właśnie w stosunku do niej mierzy się wysokość obiektu. A to kolejny parametr, który może być regulowany przez uwarunkowania lokalne. W praktyce jednak należy pamiętać, że przepisy ustawy o zagospodarowaniu przestrzennego są nadrzędne w stosunku do warunków technicznych. To oznacza, że jeśli w danym mieście lub gminie urzędnicy ustalili, że wysokość domu mierzy się do najbardziej wysuniętych elementów, np. komina lub attyki, wówczas to właśnie te ustalenia są obligatoryjne, a nie warunki techniczne. Należy o tym pamiętać, aby nie wystąpiły problemy z odrzuceniem projektu budowlanego.
W jakich dachach występuje kalenica?
Kalenica to element, z którym spotkamy się w przypadku dachów dwuspadowych, dachów czterospadowych kopertowych oraz dachów wielospadowych. I to właśnie w przypadku tego rodzaju dachów należy być szczególnie czujnym przy wyborze projektu pod kątem uwarunkowań lokalnych. Jeśli wybrany projekt domu posiada dach, który nie wpisuje się w ustalenia MPZP lub decyzji o warunkach zabudowy, wówczas konieczne będzie naniesienie zmian w procesie adaptacji gotowego projektu. Należy się jednak liczyć z tym, że taka zmiana oznacza dodatkowe koszty.
W praktyce, kalenicę posiadają także dachy płaskie, stropodachy, dachy namiotowe i dachy jednospadowe, tyle tylko, że w przypadku tego typu konstrukcji za kalenicę uważa się najwyższy punkt w konstrukcji dachu. Może to być istotne w kontekście obliczania wysokości budynku, natomiast nie wpływa tak bardzo na wybór projektu pod kątem specyfiki działki i uwarunkowań lokalnych.
