Gzymsy to jeden z najstarszych detali architektonicznych stosowanych w celu urozmaicenia estetyki budynku. Warto jednak nadmienić, że w stylu klasycystycznym często był to również element konstrukcyjny. Dziś gzymsy pełnią rolę przede wszystkim dekoracyjną i są zaliczane do elementów sztukaterii elewacyjnej. Dobrze wykonany gzyms zapewnia także lepszą ochronę elewacji. Z tego artykułu dowiesz się, czym właściwie jest gzyms i jak go wykonać we współczesnym budynku.
Czym właściwie jest gzyms?
Gzyms to bardzo popularny element architektoniczny służący do zdobienia ścian zewnętrznych. Ma postać poziomej listwy wystającej przed lico muru. Zwykle spotkamy się z gzymsem wieńczącym, czyli koroną, która wieńczy i zamyka ściany budynku, aczkolwiek gzymsy można stosować także w innych miejscach na elewacji. Współcześnie gzyms pełni rolę przede wszystkim dekoracyjną, ale również ochronną, ponieważ chroni górne części elewacji przed zaciekaniem wody opadowej. W stylach klasycystycznych gzymsy były bogato zdobione, zwłaszcza od strony fasady. We współczesnym budownictwie częściej sięga się po proste i minimalistyczne linie, które mają jedynie urozmaicić wygląd budynku, a także optycznie poprawić proporcje bryły.
Kilka słów o historii gzymsów
Gzyms to klasycystyczny element architektoniczny. W dawnych budynkach gzymsy posiadały bogate zdobienia, które w dużej mierze podkreślały prestiż budynku. Mogły to być ważne budynki państwowe, jak również posiadłości możnych obywateli. Co ważne, gzymsy stanowiły element konstrukcyjny. Mogły być wykonane poprzez wysunięcie płyty stropowej lub też belek stropowych. Miały za zadanie podtrzymywać okap dachu. Z kolei w architekturze klasycznej gzyms był najwyższym pasem belkowania, a jego zadaniem była ochrona fryzu i entablatury. W gotyku po raz pierwszy gzymsy zostały uproszczone i zminimalizowane, aby ponownie wrócić w swojej pełnej krasie w okresie baroku oraz renesansu. Dziś bogato zdobione gzymsy rzadko stosuje się w nowych budynkach, chyba, że wznosi się budowle, które mają wiernie odwzorowywać styl klasycystyczny.
Rodzaje gzymsów
Ze względu na miejsce ulokowania gzymsów możemy je podzielić na kilka rodzajów:
- wieńczące – tzw. korony, czyli gzymsy będące zwieńczeniem ścian budynku;
- cokołowe – są to gzymsy oddzielające cokół budynku od lica ściany zewnętrznej;
- międzykondygnacyjne – stosowane mniej więcej na wysokości stropów oddzielających od siebie dwie kondygnacje. Zwane także kordonowymi lub kroksztynowymi;
- nadotworowe – do grona tych gzymsów zaliczają się gzymsy nadokienne i naddrzwiowe;
- wewnętrzne – stosowane wewnątrz budynku, np. w okolicach nadproży;
We współczesnych budynkach prym wiodą przede wszystkim gzymsy wieńczące, a w domach dworkowych i klasycystycznych spotkamy się także z gzymsami nadotworowymi. Rzadziej natomiast stosuje się gzymsy cokołowe i międzykondygnacyjne. Zamiast nich, do optycznego wysmuklenia bryły budynku wykorzystuje się bonie, czyli żłobione pasy w elewacji.
Jakie funkcje pełnią współczesne gzymsy?
Gzymsy we współczesnym budownictwie pełnią rolę przede wszystkim dekoracyjną. Bardzo rzadko zdarzają się gzymsy będące częścią konstrukcyjną budynku – zwykle są to lekkie i niezależne listwy, które przykleja się do elewacji lub przytwierdza w sposób mechaniczny. Pełnią rolę przede wszystkim dekoracyjną. Mają na celu estetycznie zwieńczyć ściany zewnętrzne, ale również poprawić proporcje całej bryły. Gzymsy mogą jednak pełnić także rolę ochronną. Ze względu na swoją lokalizację zabezpieczają górne fragmenty elewacji przed zaciekaniem wód opadowych. W odróżnieniu od bogato zdobionych gzymsów klasycystycznych, we współczesnym budownictwie prym wiodą bardzo proste, minimalistyczne gzymsy. Sama ich obecność ma być dostatecznym walorem dekoracyjnym.
Z jakich materiałów można wykonać gzyms?
W dawnej architekturze gzymsy były elementem konstrukcyjnym. Nierzadko ich podstawą była wysunięta płyta stropowa lub belki stropowe. Do wykonana stropów wykorzystywano także materiały nośne, takie jak chociażby kamień czy cegła. Z czasem, gdy gzymsy traciły pierwotne funkcje i stawały się wyłącznie elementem dekoracyjnym, powszechnym rozwiązaniem stało się modelowanie gzymsów w dostatecznie grubej warstwie tynku. Natomiast dziś gzymsy to elementy wykonywane z tworzyw sztucznych, najczęściej z polistyrenu. Są bardzo lekkie, a zarazem wytrzymałe. Mogą być przytwierdzone do elewacji na klej lub też łącznikami mechanicznymi. Styropianowe profile na gzymsy wchodzą w skład sztukaterii elewacyjnej. Bardzo podobne elementy w domach klasycystycznych wykorzystuje się do zdobienia elewacji wokół okien.
