Z uwagi na rosnące zagrożenie związane ze zmianami klimatycznymi zachodzącymi na świecie, w dzisiejszych czasach coraz więcej osób poszukuje rozwiązań, które nie tylko pozwolą zadbać o zapewnienie maksymalnego komfortu życia domowników i zmniejszenie kosztów związanych z użytkowaniem domu, ale także takich, które w realny sposób wpłyną na zmniejszenie negatywnego wpływu na środowisko naturalne. Budowa domów energooszczędnych stała się obecnie swego rodzaju standardem, a nie jak jeszcze do niedawna, luksusem, na który pozwolić sobie mogli nieliczni. Wdrożenie odpowiednich technologii, materiałów oraz stosowanych technik budowlanych pozwala nie tylko zmniejszyć zużycie energii, ale dodatkowo przynosi długoterminowe oszczędności.
Jeżeli planujesz budowę domu jednorodzinnego, koniecznie sprawdź, na co zwrócić szczególną uwagę, aby uzyskać założone cele. W poniższym artykule znajdziesz praktyczne porady i wskazówki, które pozwolą Ci wybudować energooszczędny dom, przyjazny dla środowiska.
Dom energooszczędny – obecny obowiązek inwestora
Mimo zauważalnych, wyraźnych zmian trendów w dziedzinie budownictwa mieszkaniowego, obecnie konieczność budowy domów energooszczędnych stała się narzuconym odgórnie wymogiem nakładanym na inwestorów. Wymóg ten wynika z konieczności zwrócenia większej uwagi na środowisko naturalne.
Biorąc pod uwagę dynamiczne zmiany klimatyczne na mocy Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/31/UE z dnia 19 maja 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, Unia Europejska niejako wymusiła na mieszkańcach wszystkich państw członkowskich stosowanie się do zasad budownictwa energooszczędnego.
Jednak jak zdefiniować domy energooszczędne? Obecnie przyjmuje się dwa standardy, wyróżniające tego typu budownictwo NF40 dla domów wysoko energooszczędnych i NF15 dla domów pasywnych.
Dla standardu domu wysoko energooszczędnego przyjmuje się, roczne zapotrzebowanie domu na jego ogrzanie na poziomie 40 kWh/m2/rok. Aby możliwe było osiągnięcie takich parametrów, należy zadbać o dobór odpowiedniego projektu budynku, a także późniejszą budowę.
Podstawowy krok – odpowiednie planowanie budowy
Budowa każdego domu jednorodzinnego, również tego energooszczędnego zaczyna się już na etapie planowania inwestycji. Aby możliwe było pełne wykorzystanie dostępnych walorów naturalnych, należy zadbać o wybór odpowiedniej lokalizacji, pozwalającej na zaplanowanie odpowiedniej orientacji budynku względem stron świata.
Zastosowanie zasad znanych z budownictwa pasywnego, które uwzględnia lokalizację budynku, pozwala znacząco zmniejszyć późniejsze zapotrzebowanie na ogrzewanie i chłodzenie domu. Wybór działki budowlanej, pozwalającej na późniejsze usytuowanie budynku z oknami skierowanymi na południe, pozwoli na maksymalne wykorzystanie energii słonecznej w okresie zimowym, zapewniając naturalne oświetlenie wnętrza domu, z kolei w okresie letnim zapobiegnie nadmiernemu przegrzewaniu się pomieszczeń.
Wybierając działkę budowlaną, warto mieć już wstępnie określone plany inwestycyjne. Aby ustalić, czy na danym gruncie możliwa będzie budowa domu jednorodzinnego energooszczędnego, warto jeszcze przed sfinalizowaniem transakcji skonsultować się z architektem, odpowiedzialnym za późniejsze opracowanie projektu domu.
Projekt wspierający budownictwo energooszczędne
Dysponując odpowiednią działką budowlaną, inwestor może przejść do kolejnego etapu, jakim jest wybór odpowiedniego projektu. Projekt domu jednorodzinnego spełniającego standardy budownictwa wysoko energooszczędnego powinien charakteryzować się prostą i zwartą bryłą, z kształtem, powierzchnią i kubaturą budynku dopasowaną do optymalnej wielkości, pozwalającej na zaspokojenie potrzeb domowników.
Dla uzyskania najlepszych rezultatów, projekty domów energooszczędnych oparte są na planie prostokąta lub kwadratu. W zależności od potrzeb rodziny mogą to być budynki piętrowe lub z poddaszem użytkowym, rzadziej wyłącznie parterowe.
Decydując się na wybór odpowiedniego projektu, należy pamiętać, że wszelkie dodatkowe elementy konstrukcyjne, takie jak piwnice, dobudówki, wykusze, loggie i duże tarasy usytuowane bezpośrednio nad pomieszczeniem ogrzewanym sprzyjają nadmiernej utracie ciepła, co sprawia, że na etapie wyboru projektu należy z nich zrezygnować. Jeżeli jednak inwestor decyduje się na zastosowanie tego typu rozwiązań, wówczas należy pamiętać o konieczności wykonania szczelnej izolacji termicznej.
W projektowaniu energooszczędnym duże znaczenie ma zastosowanie odpowiedniego układu funkcjonalnego, zakładającego rozmieszczenie pomieszczeń w sposób ograniczający straty ciepła. Pomieszczenia, w których panuje podobna temperatura, powinny być zlokalizowane w sąsiedztwie. Należy unikać planowania pomieszczeń z zalecaną niższą (np. w kuchni) w bezpośrednim sąsiedztwie z pomieszczeniami, w których zalecane jest utrzymanie wyższej temperatury (np. łazienki). Dla uzyskania najlepszych efektów energetycznych należy również zwrócić uwagę na umiejscowienie okien. Przeszklenia powinny być usytuowane na elewacji południowej, południowo-zachodniej lub zachodniej. Z kolei na ścianach zorientowanych na stronę północną, zaleca się ograniczenie przeszkleń.
Na sam koniec, jeszcze na etapie projektowania domu jednorodzinnego należy zadbać o dobór odpowiednich rozwiązań technologicznych, które pozwolą zmniejszyć zapotrzebowanie na energię. Wśród tych szczególnie istotnych, można wymienić takie rozwiązania, jak:
- pompy ciepła,
- niskotemperaturowe ogrzewanie podłogowe,
- panele fotowoltaiczne lub słoneczne,
- kominem z płaszczem wodnym.
Jeżeli w danym projekcie nie ma możliwości zastosowania ogrzewania pompą ciepła, inwestor może rozważyć montaż ogrzewania gazowego, jednak należy wówczas wybierać piece kondensacyjne, wyposażone w zamkniętą komorę spalania lub piele pulsacyjne.
Budowa domu energooszczędnego – polecane materiały budowlane
Sam projekt domu energooszczędnego nie wystarczy, aby ten w istocie mógł spełnić znamiona tego typu budowli. Równie istotne okazuje się zastosowanie odpowiednich materiałów, sprzyjających minimalizacji strat ciepła. Wśród materiałów o podwyższonych parametrach energooszczędności wymienić można takie materiały, jak:
- silikaty,
- drewno,
- ceramika poryzowana,
- gazobeton.
Wszystkie ww. materiały powinny dodatkowo wyróżniać się wysokim współczynnikiem przenikania ciepła. Zastosowanie tradycyjnych materiałów budowlanych, takich jak cegła, pustaki ceramiczne oraz żużlobeton nie pozwolą na osiągnięcie optymalnych parametrów.
Izolacja – kluczowy element energooszczędności
Odpowiednio wykonana izolacja termiczna stanowi podstawę budownictwa energooszczędnego. Dobrze wykonana pozwala znacząco zmniejszyć ryzyko wystąpienia strat ciepła w zimie, a także nadmiernego nagrzewania domu w lecie. Jednak aby tak się mogło stać, izolacja termiczna powinna być dobrze wykonana.
W domu energooszczędnym szczególną uwagę zwraca się na wykonanie izolacji ścian zewnętrznych, podłóg oraz dachu. W zależności od obszaru, na którym wykonywana jest izolacja, konieczne może się okazać zastosowanie innych materiałów – wełny mineralnej, styropianu lub pianki poliuretanowej.
Aby uniknąć nadmiernej utraty ciepła, jeszcze na etapie budowy domu, należy zadbać o odpowiednie zabezpieczenie przestrzeni, w których powstają tzw. mostki cieplne. Wśród tych wymagających największej uwagi wymienić można między innymi wszystkie połączenia konstrukcyjne, czyli miejsca styku ścian z dachem lub fundamentami.
Ograniczenie występowania mostków termicznych sprawia, że ogrzewanie, niezależnie od zastosowanego źródła, staje się bardziej efektywne, co pozwala nie tylko ograniczyć poziom emisji, ale dodatkowo, obniżyć koszty związane z użytkowaniem domu.
Okna i drzwi w budownictwie energooszczędnym
Kolejnym istotnym elementem, odgrywającym kluczową rolę w budownictwie energooszczędnych domów są okna i drzwi. W przypadku budowy domów niskoemisyjnych obowiązują wymogi, nakładające na inwestora konieczność stosowania okien przynajmniej trójkomorowych, które pozwolą na utrzymanie najwyższych parametrów energooszczędności. Wybierając odpowiednie okna, należy zwrócić uwagę przede wszystkim na współczynnik przenikania, który dla domów energooszczędnych powinien wynosić nie więcej niż 1,0 W/m2/K.
Dodatkowo, dla uzyskania najlepszych rezultatów, warto przy wyborze odpowiednich okien wziąć pod uwagę współczynnik przepuszczalności światła. Wysoki współczynnik pozwoli na maksymalne wykorzystanie światła dziennego, pozwalając tym samym na ograniczenie konieczności stosowania oświetlenia sztucznego. To w połączeniu z odpowiednim ukierunkowaniem okien, na stronę południową, pozwoli zmniejszyć koszty, związane z użytkowaniem energii dla doświetlenia wnętrza oraz energii potrzebnej do ogrzania wnętrz.
Również drzwi i bramy garażowe stosowane w budownictwie wysoko energooszczędnym powinny spełnić kryteria dotyczące przenikania ciepła.
Wentylacja z rekuperacją w domach energooszczędnych
W budownictwie energooszczędnym istotne znaczenie ma zastosowanie odpowiedniej formy wentylacji. Ta stosowana w tradycyjnym budownictwie, wentylacja grawitacyjna, choć spełnia swoje zadanie, to przyczynia się do występowania dużych strat ciepła. Alternatywą dla tego typu rozwiązania, stosowaną w budownictwie energooszczędnym jest wentylacja mechaniczna z rekuperacją.
System rekuperacji sprawia, że możliwe jest przeprowadzenie wymiany powietrza, bez nadmiernej utraty ciepła. Zużyte powietrze jest usuwane z budynku, a pochodzące z niego ciepło jest przekazywane przez rekuperator do powietrza nawiewanego. Takie rozwiązanie pozwala na utrzymanie komfortowej temperatury wewnątrz budynku, przy równoczesnym utrzymaniu minimalnych trat energii.
Odnawialne źródła energii w budownictwie energooszczędnym
Odpowiednio zaprojektowany dom wysoko energooszczędny powinien wykorzystywać możliwości, jakie niesie ze sobą zastosowanie odnawialnych źródeł energii, zarówno tej elektrycznej, jak i cieplnej. Zastosowanie rozwiązań bazujących na OZE przyczynia się do zmniejszenia zależności budynku od konwencjonalnych źródeł energii, co z kolei pozwala na obniżenie emisji dwutlenku węgla, a przy tym sprzyja obniżeniu kosztów związanych z eksploatacją budynku.
Wśród najczęściej wykorzystywanych rozwiązań OZE wymienić można przede wszystkim panele fotowoltaiczne. Instalacje te pozwalają na przekształcenie energii słonecznej, w energię elektryczną wykorzystywaną na bieżące (oraz późniejsze, w przypadku dysponowania dodatkowym magazynem energii) potrzeby domowników. Choć tego typu inwestycja wiąże się z koniecznością poniesienia wysokich kosztów na etapie budowy domu, to przynosi realne oszczędności na etapie późniejszej eksploatacji.
Alternatywą dla paneli fotowoltaicznych mogą być przydomowe turbiny wiatrowe, które szczególnie dobrze sprawdzą się na obszarach, na których występuje ograniczone nasłonecznienie. Choć tego typu rozwiązanie jest bez wątpienia mniej popularne, to coraz częściej stosuje się je w budownictwie jednorodzinnym, a od tego roku osoby prywatne mogą wnioskować o dofinansowanie na instalację turbin wiatrowych. Należy jednak pamiętać, że tego typu rozwiązanie szczególnie dobrze sprawdzi się na obszarach, na których występują intensywne wiatry, w tym w rejonach górskich.
W budownictwie jednorodzinnym coraz częściej wykorzystuje się pompy ciepła, jako źródło ogrzewania domu. To urządzenie pozwalające na efektywne wykorzystanie energii odnawialnej w domach energooszczędnych. W zależności od wybranego modelu, pompy ciepła pozwalają na wykorzystanie energii zgromadzonej w ziemi, wodzie lub powietrzu, a dzięki połączeniu z systemem fotowoltaiki pozwalają na uzyskanie niemal całkowitej niezależności energetycznej.
Ile kosztuje budowa domu energooszczędnego?
Jednym z istotnych czynników wpływających na decyzje inwestorów jest koszt budowy domu jednorodzinnego. W przypadku budowy domów spełniających kryteria wysoko energooszczędnych należy się przygotować na konieczność poniesienia kosztów wyższych o średnio 10-20%.
Na wzrost kosztów budowy domów energooszczędnych w istotny sposób wpływa konieczność zastosowania lepszych materiałów izolacyjnych oraz zastosowanie zaawansowanych technologii w systemach grzewczych i wentylacyjnych.
