Niekiedy mimo w założeniu odpowiednio opracowanej dokumentacji projektowej i przeprowadzeniu prac budowlanych z zachowaniem obowiązujących przepisów prawa i sztuki budowlanej wraz z upływem lat dochodzi do wystąpienia szeregu wad konstrukcyjnych budynku mieszkalnego. Nie sposób dziwić się, że w takich sytuacjach inwestor poszukuje osób odpowiedzialnych za ich wystąpienie. Kto w rzeczywistości jest odpowiedzialny za wady konstrukcyjne przy budowie domu?
Dowiedz się, jak uniknąć wad konstrukcyjnych? Sprawdź, jaki jest zakres odpowiedzialności projektanta za powstałe wady konstrukcyjne przy budowie domu i jak dochodzić swoich roszczeń w przypadku ich wykrycia.
Kto odpowiada za błędy na budowie?
Jeszcze przed rozpoczęciem poszukiwania winnego wystąpienia wad konstrukcyjnych podczas budowy domu, należy zdać sobie sprawę z tego, jakie strony w rzeczywistości są odpowiedzialne za ich wystąpienie. Należy pamiętać, że budowa domu jest skomplikowanym przedsięwzięciem, które na każdym etapie niesie ze sobą wiele niebezpieczeństw i jest obarczone dużym ryzykiem błędów. Te mogą się pojawić niemal na każdym etapie, od momentu projektowania domu, przez budowę, aż do późniejszej eksploatacji obiektu budowlanego. Kto więc odpowiada za powstałe wady?
Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, uczestnikami procesu budowy są inwestor, inspektor nadzoru inwestorskiego, architekt odpowiedzialny za przygotowanie dokumentacji projektowej oraz kierownik budowy.
Należy jednak pamiętać, że każda ze stron ma inne obowiązki, a to właśnie od sposobu ich wypełnienia zależy, czy zaplanowane prace zostaną przeprowadzone, jak należy, z dbałością o każdy, nawet najmniejszy szczegół. W przypadku inwestora zakres odpowiedzialności różni się znacząco. Ten w odróżnieniu od pozostałych uczestników procesu nie pełni samodzielnej funkcji technicznej i co do zasady nie może odpowiadać za błędy konstrukcyjne.
Zadaniem inwestora jest określenie celów, jakim służyć ma wybudowany budynek. To inwestor określa wielkość budynku, a także technologię wykonania. Dodatkowo inwestor ponosi wszelkie koszty związane z realizacją budowy, w tym te związane z opracowaniem projektu architektoniczno-budowlanego, opracowaniem planu bezpieczeństwa i ochrony, wykonania i odbioru wszystkich robót budowlanych, a także zatrudnienia kierownika budowy.
Odpowiedzialność architekta za błędy projektowe
Aby lepiej zrozumieć zakres odpowiedzialności architekta za błędy konstrukcyjne przy budowie domu, należy podkreślić, że umowa zawierana pomiędzy inwestorem a architektem to typowa umowa o dzieło. Wszystkie regulacje dotyczące jej zakresu zostały szczegółowo opisane w Kodeksie Cywilnym, wskazując m.in. zakres odpowiedzialności każdej ze stron oraz sposób rozwiązywania sytuacji konfliktowych.
Na podstawie zawartej umowy o dzieło, architekt odpowiedzialny za opracowanie kompleksowej dokumentacji projektowej zobowiązuje się do osiągnięcia ściśle określonego rezultatu. Co to w praktyce oznacza? O prawidłowo wykonanej umowie o dzieło, zawartej pomiędzy inwestorem a projektantem możemy mówić dopiero wówczas, gdy opracowany projekt architektoniczno-budowlany okaże się w pełni wolny od wad, czyli pozwalający na osiągnięcie z góry określonych rezultatów – pozbawiony błędów oraz w pełni zgodny z obowiązującymi przepisami prawa, w tym prawa lokalnego (Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego lub Warunków Zabudowy), a także z obowiązującymi normami i obecną wiedzą techniczną.
Czy inwestorowi przysługują roszczenia względem projektanta?
Znając podstawowe kryteria umów o dzieło, zawieranych pomiędzy inwestorem a architektem odpowiedzialnym za opracowanie kompleksowej dokumentacji projektowej, można stwierdzić, że co do zasady, inwestorowi przysługują roszczenia względem projektanta. Za powstałe wady konstrukcyjne inwestor może zażądać roszczeń, przewidzianych na zasadach rękojmi. W przypadku wystąpienia wady w projekcie inwestor ma prawo zażądać od projektanta jej usunięcia, z zachowaniem odpowiedniego czasu, pozwalającego na utrzymanie płynności planowanych prac.
W przypadku, gdy projektant odpowiedzialny za wykonanie projektu architektoniczno-budowlanego nie przychyli się do realizacji zaplanowanych prac, wówczas inwestor może bez poniesienia dodatkowych konsekwencji odstąpić od zawartej umowy lub złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny za wykonany projekt.
Warto przy tym podkreślić, że złożone oświadczenie o odstąpieniu od umowy bądź o obniżeniu ceny za wykonanie projektu nie znajdą zastosowania w sytuacji, gdy projektant odpowiedzialny za wykonanie projektu architektoniczno-budowlanego niezwłoczne przystąpi do usunięcia zaistniałych wad.
Co ważne, inwestor może zażądać od projektanta naprawienia szkód, powstałych w wyniku wystąpienia wad w projekcie architektoniczno-budowlanym. W tego typu przypadkach zastosowanie mają przepisy kodeksu cywilnego. Aby możliwe było uznanie winy architekta odpowiedzialnego za wykonanie projektu, inwestor musi zadbać o udowodnienie, że szkody powstały w wyniku błędów projektowych, wskazując przede wszystkim winę, szkodę (wraz z ustaleniem jej wysokości) oraz związek przyczynowo skutkowy zachodzący pomiędzy błędem wynikającym z pracy projektanta odpowiedzialnego za przygotowanie projektu, oraz powstałą szkodą.
W przypadku braku możliwości udowodnienia winy projektanta, skierowanie sprawy do sądu nie przyniesie oczekiwanych rezultatów.
Czy architekt odpowiada za wadliwe wykonanie robót?
Przed rozpoczęciem budowy domu, należy starannie zweryfikować poprawność wykonania projektu budowlanego. Jeżeli wady w projekcie zostaną wykryte na tym etapie, wówczas obowiązkiem architekta jest wykonanie niezbędnych poprawek projektu budowlanego bądź, w przypadku gdy takie rozwiązanie okaże się wystarczające, jego uzupełnieniem.
Znacznie większe trudności pojawią się wówczas, gdy błędy projektowe nie zostaną wychwycone przed rozpoczęciem realizacji prac budowlanych. Jeżeli wady projektu zostaną wychwycone po rozpoczęciu prac budowlanych, wówczas pojawić się może konieczność przeprowadzenia kosztownych prac naprawczych.
Jednak co ważne, w przypadku wystąpienia wad konstrukcyjnych na etapie budowy domu, architekt odpowiedzialny za opracowanie dokumentacji projektowej nie zostaje automatycznie obarczony całą winą za wady. Jest to związane z faktem, że architekt zwykle nie stanowi jedynej strony winnej za wystąpienie wad.
Odpowiedzialność karna projektanta
W niektórych, szczególnie złożonych przypadkach architekt odpowiedzialny za opracowanie projektu architektoniczno-budowlanego, w którym wykryte zostały wady, może zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej. Warto jednak podkreślić, że odpowiedzialność karna za niewłaściwe wykonanie obowiązków zawodowych jest niejednorodna i zależy w głównej mierze od rodzaju wykrytych nieprawidłowości, działań lub zaniechań, które szczególnych przypadkach mogą zostać zakwalifikowane jako przestępstwo.
Zakres odpowiedzialności projektanta za powstałe wady konstrukcyjne przy budowie domu w zależności od stopnia złożoności i wynikających z tego tytułu konsekwencji może być uznany za przestępstwo lub wykroczenie, a kara za jego popełnienie wynika ściśle ze stopnia przewinienia. Bez wątpienia najwyższym przewinieniem jest doprowadzenie do powstania katastrofy budowlanej, której można by uniknąć w przypadku rzetelnego przygotowania dokumentacji projektowej. Za tego typu błąd architekt odpowiedzialny za opracowanie dokumentacji architektoniczno-budowlanej może być ukarany karą pozbawienia wolności od roku do nawet 10 lat.
Jak uniknąć błędów konstrukcyjnych przy budowie domu
Choć co do zasady, projektant jako osoba odpowiedzialna za opracowanie dokumentacji architektoniczno-budowlanej, jest uczestnikiem procesu budowy i może być pociągnięty do odpowiedzialności za wady konstrukcyjne powstałe w wyniku błędnie opracowanego projektu, to warto pamiętać, że jak w każdym przypadku, również w przypadku budowy domu najlepszym rozwiązaniem jest unikanie tego typu trudności.
Aby podczas budowy domu znacząco zmniejszyć ryzyko powstania wad konstrukcyjnych, warto w pierwszej kolejności zadbać o odpowiedni dobór wykonawców. Zawarcie umowy z wykwalifikowanym projektantem, dysponującym odpowiednią wiedzą i doświadczeniem, pozwala znacząco zmniejszyć ryzyko wystąpienia niebezpiecznych wad konstrukcyjnych. Szukając odpowiedniego wykonawcy, warto stawiać na renomowane pracownie architektoniczne, które mogą się pochwalić bogatym portfolio zrealizowanych prac.
Chcąc zyskać gwarancję, że wybrany architekt przygotuje bezpieczny projekt, pozwalający na sprawne przeprowadzenie prac budowlanych, należy upewnić się, że ten posiada odpowiednie uprawnienia. Dokładnie weryfikując potencjalnego wykonawcę projektu architektoniczno-budowlanego można nie tylko sprawić, że powstały w ten sposób projekt zapewni bezpieczeństwo realizacji, ale dodatkowo spełni najwyższe standardy wynikające z obowiązujących przepisów prawa i wiedzy dotyczącej technologii budowlanych.
