Rodzaje fundamentów – opis i zastosowanie

Solidne fundamenty to podstawa każdego budynku. To właśnie fundamenty odpowiadają za przenoszenie obciążeń z wyżej położonych elementów konstrukcyjnych na grunt. Dostępne są różne rodzaje fundamentów, które dobiera się na podstawie warunków wodno-gruntowych, jak również specyficznych parametrów technicznych każdego budynku. W niniejszym artykule omówimy najważniejsze rodzaje fundamentów wykorzystywanych w budownictwie jednorodzinnym.

Fundamenty bezpośrednie

Fundamenty bezpośrednie przekazują obciążenia z górnych elementów konstrukcyjnych budynków bezpośrednio na grunt. Są również nazywane fundamentami płytkimi. Ten rodzaj fundamentów można zastosować na stabilnym i nośnym gruncie. Oto rodzaje fundamentów bezpośrednich:

• ława fundamentowa – to najpopularniejszy rodzaj fundamentu w budownictwie jednorodzinnym. Najczęściej spotkamy się z ławami żelbetowymi. Aby je wykonać, tworzy się szalunki, w których następnie układa się zbrojenie, a na koniec wypełnia mieszanką betonu o odpowiedniej klasie. Na ławach fundamentowych muruje się ściany fundamentowe, zwykle z bloczków betonowych, a na nich z kolei można murować ściany zewnętrzne.
• ławy schodkowe – jeśli budynek jest wznoszony na skarpie i zachodzi potrzeba zastosowania fundamentów na różnych poziomach gruntu, wówczas stosuje się ławy schodkowe, które zapewniają równomierne osiadanie budynku i zapobiegają powstawaniu pęknięć.
• płyta fundamentowa – to monolityczna konstrukcja wylewana bezpośrednio na placu budowy we wcześniej przygotowanych szalunkach. Wcześniej w szalunkach układa się zbrojeniowe pręty stalowe. W odróżnieniu od ław, płyta fundamentowa znajduje się pod całą powierzchnią budynku. Płyta fundamentowa doskonale sprawdza się w domach z podpiwniczeniem, ale również na mniej stabilnych gruntach, ponieważ równomiernie rozkłada obciążenia.
• stopa fundamentowa – jest to fundament stosowany pod konstrukcje, które będą wywierały duże obciążenie punktowe. Przykładem są chociażby filary, kolumny, schody żelbetowe czy też komin. W domach modułowych stopy fundamentowe mogą stanowić podporę pod ściany nośne.

I to w zasadzie wszystkie najważniejsze rodzaje fundamentów bezpośrednich, jakie stosuje się w budownictwie jednorodzinnym. Jeśli dom jest budowany na niestabilnym i mało nośnym podłożu, wówczas konieczne jest zastosowanie fundamentów pośrednich, które staną się łącznikiem pomiędzy jednym z powyższych typów fundamentu, a głębiej położoną warstwą gruntu.

Fundamenty pośrednie

Fundamenty pośrednie, nazywane głębokimi, stosuje się w sytuacji, gdy płytkie warstwy gruntu są mało stabilne i nie zapewnią dostatecznej nośności dla fundamentów bezpośrednich. W tej sytuacji obciążenia muszą być przenoszone na głębsze warstwy gruntu znajdujące się nawet kilkanaście metrów pod ziemią. Fundamenty pośrednie dzielimy na:

• fundamenty podparte – w tym przypadku fundament budynku opiera się na elementach stabilizacyjnych wbitych lub wwierconych w głębsze warstwy podłoża. Do fundamentów podpartych zaliczyć możemy: pale fundamentowe, ściany szczelinowe, studnie fundamentowe.
• fundamenty zawieszone – tego typu fundamenty nie są oparte na stabilnym podłożu. Stosuje się w nich tzw. pobocznice. Jest to powierzchnia boczna żelbetowych pali. Tarcie pomiędzy pobocznicą i gruntem pozwala przenosić obciążenia z fundamentu.
• fundamenty pośrednie normalne – to połączenie fundamentów podpartych i zawieszonych. Obciążenia są przenoszone zarówno przez tarcie pomiędzy pobocznicą a podłożem, jak również pionowo na fundamenty podparte na głębszej warstwie stabilnego gruntu.

Wykonanie fundamentów pośrednich wiąże się oczywiście z dużo wyższymi kosztami prac fundamentowych. Z tego względu przy zakupie działki budowlanej warto dokonać przynajmniej wstępnej oceny warunków gruntowych, aby sprawdzić, czy możliwe jest stosowanie fundamentów bezpośrednich. Uwarunkowania lokalne można sprawdzić z pomocą doświadczonego architekta.

Jakie fundamenty stosuje się najczęściej w domu jednorodzinnym?

Zdecydowanie najczęściej stosowanym fundamentem jest tradycyjna ława fundamentowa i ściany fundamentowe. W tej konstrukcji stosuje się żelbetowe ławy fundamentowe zbrojone stalowymi prętami, które zalewa się betonem o klasie przynamniej C16/20. Na nich muruje się następnie ściany fundamentowe z bloczków wykonanych z betonu komórkowego. Tego typu fundamenty powstają najszybciej i pozwalają zoptymalizować koszty. Coraz częściej stosowanym rozwiązaniem jest także płyta fundamentowa, która lepiej sprawdza się w wymagających warunkach gruntowych.

W jaki sposób wybiera się odpowiedni rodzaj fundamentów?

Fundamenty dobiera się na podstawie warunków wodno-gruntowych oraz pod kątem parametrów technicznych budynku. Jeśli chodzi o tą drugą kwestię, wybór należy do architekta, który wie, jakie parametry powinien mieć bezpieczny i solidny fundament pod projektowaną konstrukcję. Warunki wodno-gruntowe zależą natomiast od lokalizacji działki budowlanej. Można je rozpoznać zamawiając badania geotechniczne gruntu wykonywane przez wykwalifikowanego geologa lub geotechnika. Na podstawie tych badań można ocenić poszczególne warstwy gruntu, ich przepuszczalność i nośność, głębokość strefy przemarzania, jak również głębokość wód gruntowych.

Ekspertyza z badań geotechnicznych gruntu pozwala nie tylko wybrać odpowiednie rodzaje fundamentów, ale również właściwą hydroizolację oraz ewentualne rozwiązania pomocnicze, np. drenaż opaskowy wzdłuż fundamentów lub mury oporowe, które zapobiegną osuwaniu się gruntu i wywieraniu nacisku na fundamenty (taka sytuacja może mieć miejsce na działkach położonych na skarpie). Wyniki badań geotechnicznych zostaną uwzględnione na etapie adaptacji gotowego projektu domu, aby dobrać najodpowiedniejszy typ fundamentu pod daną konstrukcję.