Konstrukcja budynku nieustannie musi radzić sobie z obciążeniami wynikającymi z ciężaru własnego, jak również z obciążeniami generowanymi przez czynniki zewnętrzne, np. wiatr. Słupy i trzpienie żelbetowe to elementy konstrukcyjne, które mają pomóc w równomiernym rozprowadzaniu takich obciążeń. Usztywniają one całą konstrukcję zwiększając jej wytrzymałość. Nawet w niewielkich domach jednorodzinnych budowanych w technologii murowanej trzeba wykonać przynajmniej kilka słupów żelbetowych. W tym artykule tłumaczymy, w jakim celu wykonuje się te elementy.
Czym właściwie są słupy i trzpienie żelbetowe?
Beton to materiał uniwersalny odznaczający się dużą plastycznością i ciągliwością. Jest jednak dość kruchy, a zarazem ciężki, przez co konstrukcje wykonane z betonu często muszą być dodatkowo wzmacniane zbrojeniem. Są to stalowe pręty i strzemiona usytuowane w szalunkach, a następnie zalane betonem. Słupy i trzpienie żelbetowe to właśnie zbrojone konstrukcje wykonane z betonu, których zadaniem jest usztywnienie konstrukcji, zmniejszenie ciężaru oraz poprawienie nośności. Elementy te są wykorzystywane w ścianach, ale również w wolnych przestrzeniach budynku, aby zwiększyć nośność konstrukcji i przenieść obciążenia generowane przez wyżej położone elementy na fundament.
Czy słupy i trzpienie żelbetowe są potrzebne w domu jednorodzinnym?
Jak najbardziej, słupy i trzpienie żelbetowe są wykorzystywane nawet w niewielkich domach jednorodzinnych, zwykle w narożnikach budynku, jak również w przerwach dylatacyjnych pozostawionych w ścianach zewnętrznych. Żelbetowe słupy to pionowe elementy konstrukcyjne, których zadaniem jest równomierne przenoszenie i rozkładanie obciążeń z wyższych kondygnacji bezpośrednio na fundament lub niższą kondygnację. Słupy żelbetowe skuteczniej odciążają ściany nośne budynku. Często są wykorzystywane w dużych i przestronnych pomieszczeniach.
Z kolei trzpienie żelbetowe mają za zadanie umożliwić elementom konstrukcyjnym ruch w gotowym budynku. Taki ruch jest potrzebny, aby stawić czoła obciążeniom oraz zmieniającym się czynnikom zewnętrznym. W związku z tym, pomiędzy elementami konstrukcyjnym, w tym również w ścianach nośnych, stosuje się szczeliny dylatacyjne. W połączeniach tych wykonywane są właśnie trzpienie żelbetowe, które odpowiadają za przenoszenie obciążeń ścinających.
Czy można usunąć słupy żelbetowe uwzględnione w projekcie?
W projekcie budowlanym zawarte są rzuty kondygnacji, na których zaznaczone są m.in. słupy i trzpienie żelbetowe. Wykonanie tych elementów wymaga dodatkowych kosztów. Ponadto, słup żelbetowy wstawiony w wolnej przestrzeni pomieszczenia może uniemożliwić aranżację wnętrza zgodnie z oczekiwaniami. Pojawiają się zatem pytania o to, czy słupy i trzpienie żelbetowe można usunąć. No cóż, to zależy od specyfiki konstrukcji. Bardzo często projektanci stosują te elementy zachowawczo, aby zyskać pewność, że budynek bez żadnych problemów będzie przenosił i rozprowadzał obciążenia. Jak się okazuje, nie wszystkie z uwzględnionych elementów muszą być jednak konieczne. W związku z tym inwestor może przeanalizować projekt z architektem i zapytać o możliwość usunięcia lub przesunięcia wybranych elementów. Architekt po zapoznaniu się z obliczeniami oceni, czy takie działanie będzie bezpieczne i nie zaburzy odpowiedniej nośności konstrukcji.
W jaki sposób wykonuje się słupy i trzpienie żelbetowe?
Do wykonania słupów i trzpieni żelbetowych niezbędne są szalunki, czyli formy, w których możliwe będzie usytuowanie zbrojenia oraz wylanie betonu. Najczęściej wykorzystuje się metalowe szalunki systemowe lub szalunki z drewnianych desek. Po ustawieniu szalunków można przejść do układania zbrojeń. O układzie prętów i strzemion, ich średnicy i rozmieszczeniu decydują obliczenia zawarte w projekcie budowlanym. W dużej mierze to właśnie zbrojenia będą odpowiadać za finalne parametry konstrukcji oraz jej nośność. Po ułożeniu zbrojenia można wylać mieszankę betonową o odpowiedniej klasie. Gdy beton całkowicie się zwiąże i zyska docelowe parametry (zwykle zajmuje to 28 dni), można już zdemontować szalunki. Beton po wylaniu często wymaga dodatkowej pielęgnacji, która polega na podlewaniu go wodą. W ten sposób zapobiega się zbyt gwałtownemu wyschnięciu betonu.
Ile kosztuje wykonanie jednego słupa lub trzpienia żelbetowego?
Koszt wykonania takich elementów zależy oczywiście od zużycia materiałów, na co wpływ ma przekrój oraz wysokość. Przyjmuje się jednak, że wykonanie pojedynczego słupa lub trzpienia żelbetowego w domu jednorodzinnym to wydatek rzędu ok. 450 – 600 zł licząc koszty materiału oraz robocizny. A zatem, jeśli w projekcie przewidziano 10 takich elementów, łączny koszt ich wykonania wyniesie 4500 – 6000 zł. Nie jest to zatem duży wydatek w obliczu całkowitego kosztu budowy domu. Niemniej jednak, inwestorzy, którym zależy na każdej złotówce często dyskutują z architektem możliwość usunięcia niektórych słupów i trzpieni.
